Trên blog của Trà Việt đã có bài viết về Bột trà xanh Matcha khá tổng quát. Bài viết này mình bổ sung thêm những khía cạnh khác của matcha nhìn từ góc độ khoa học.
Trong vài năm gần đây, bột matcha ngày càng phổ biến, từ đồ uống như matcha latte đến nhiều món bánh và thực phẩm khác. Tuy vậy, không phải ai cũng hiểu rõ matcha thực chất là gì. Nhiều người cho rằng đây chỉ đơn giản là bột trà xanh nghiền mịn, trong khi thực tế matcha được sản xuất theo một quy trình khá đặc biệt.
Vậy bột matcha là gì, và điều gì khiến nó khác với các dạng bột trà xanh thông thường? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé.
Bột matcha là gì?
Bột matcha là dạng bột trà xanh được nghiền mịn từ lá của cây trà (Camellia sinensis), được trồng trong điều kiện che bóng trước khi thu hoạch, sau đó chế biến thành nguyên liệu tencha và nghiền bằng cối đá.
Nói đơn giản, bột matcha là trà xanh ở dạng “uống cả lá”, thay vì chỉ uống phần nước chiết như trà pha thông thường. Vì vậy, khi sử dụng matcha, người uống hấp thu trực tiếp toàn bộ thành phần tự nhiên của lá trà.
Trong khoa học thực phẩm, matcha thường được phân loại là powdered whole-leaf green tea – tức trà xanh dạng bột được tiêu thụ toàn bộ lá.
Việc che bóng trước thu hoạch làm thay đổi quá trình chuyển hóa của lá trà, giúp tăng hàm lượng amino acid (đặc biệt L-theanine), chlorophyll và một số polyphenol.
Bột matcha và bột trà xanh có giống nhau không?
Một nhầm lẫn khá phổ biến là coi bột matcha và bột trà xanh là hai sản phẩm hoàn toàn khác nhau.
Trên thực tế, matcha cũng là bột trà xanh, nhưng thuộc nhóm bột trà xanh được sản xuất theo quy trình chuyên biệt. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở phương pháp canh tác và chế biến.
| Tiêu chí | Bột matcha | Bột trà xanh thông thường |
| Phương pháp trồng | Che bóng trước thu hoạch | Trồng dưới ánh nắng bình thường |
| Nguyên liệu | Tencha (lá bỏ gân) | Lá trà nghiền trực tiếp |
| Kích thước bột | Rất mịn | Thường thô hơn |
| Mục đích | Uống trực tiếp | Pha chế, làm thực phẩm |
Từ bảng phân tích bên trên, chúng ta có thể hiểu đơn giản: Mọi matcha đều là bột trà xanh, nhưng không phải bột trà xanh nào cũng là matcha.
Vì sao bột matcha có thành phần “đậm” hơn?
Điểm khác biệt quan trọng nhất của trà matcha là phương pháp trồng che bóng trong khoảng 20–30 ngày trước khi thu hoạch.
Khi ánh sáng giảm, cây trà thay đổi quá trình sinh tổng hợp:
- tăng tích lũy L-theanine
- tăng chlorophyll
- điều chỉnh hàm lượng polyphenol
Sau khi thu hoạch, lá trà được hấp, sấy và nghiền thành bột mịn. Vì người dùng tiêu thụ trực tiếp cả lá trà, các hợp chất sinh học trong matcha thường được hấp thu ở mức cao hơn so với trà pha thông thường.
Nguồn tham khảo: https://www.mdpi.com/1420-3049/26/1/85
Thành phần hóa học chính của bột matcha
Catechin (đặc biệt EGCG)
Catechin là nhóm polyphenol quan trọng trong trà xanh. Trong bột matcha, hợp chất được nghiên cứu nhiều nhất là EGCG (epigallocatechin gallate).
Catechin có liên quan đến:
- hoạt tính chống oxy hóa
- điều hòa phản ứng viêm
- ảnh hưởng đến chuyển hóa tế bào
Đây là một trong những lý do matcha thường xuất hiện trong các nghiên cứu về lợi ích sức khỏe của trà.
L-theanine
L-theanine là amino acid đặc trưng của trà, góp phần tạo nên vị umami nhẹ của matcha.
Một số nghiên cứu cho thấy L-theanine có thể:
- ảnh hưởng đến hoạt động thần kinh trung ương
- hỗ trợ trạng thái thư giãn
- cải thiện khả năng tập trung khi kết hợp với caffeine
Nhờ phương pháp che bóng, bột matcha thường có hàm lượng L-theanine cao hơn nhiều dạng bột trà xanh khác.
Caffeine
Do tiêu thụ toàn bộ lá trà, lượng caffeine từ bột matcha có thể cao hơn trà xanh pha nước.
Tuy nhiên, tác động của caffeine trong matcha thường khác với cà phê vì có sự hiện diện của polyphenol và L-theanine, làm thay đổi tốc độ hấp thu và cảm nhận năng lượng.
Chlorophyll
Chlorophyll là sắc tố tạo nên màu xanh đặc trưng của matcha.
Hàm lượng chlorophyll cao là kết quả của quá trình che bóng và cũng được nghiên cứu về các hoạt tính sinh học, đặc biệt liên quan đến khả năng chống oxy hóa.
Nguồn tham khảo:
- https://www.mdpi.com/1420-3049/26/1/85
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28467398/
- https://medicalxpress.com/news/2023-04-matcha-tea-current-evidence-health.html
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18296328/
- https://www.mdpi.com/1420-3049/26/1/85
Tác dụng của bột matcha theo nghiên cứu khoa học
Chống oxy hóa
Catechin trong trà xanh, đặc biệt EGCG, có khả năng trung hòa gốc tự do và hỗ trợ hệ thống chống oxy hóa của cơ thể.
Đây là tác dụng có bằng chứng khoa học rõ ràng nhất của matcha.
Hỗ trợ trạng thái tinh thần
Một số nghiên cứu lâm sàng cho thấy matcha giàu L-theanine có thể giúp giảm phản ứng stress và hỗ trợ trạng thái thư giãn.
Hỗ trợ chức năng nhận thức
Các nghiên cứu thử nghiệm cho thấy sự kết hợp giữa caffeine và L-theanine có thể hỗ trợ khả năng chú ý và tập trung.
Tim mạch và chuyển hóa
Nghiên cứu về trà xanh nói chung cho thấy polyphenol trong trà có thể liên quan đến việc cải thiện một số chỉ số tim mạch, tuy nhiên mức bằng chứng hiện nay chủ yếu mang tính hỗ trợ.
Nguồn tham khảo
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28467398/
- https://www.mdpi.com/1420-3049/26/1/85
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18681988/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22932282/
Những lưu ý khi sử dụng bột matcha
Ảnh hưởng đến hấp thu sắt
Polyphenol trong trà có thể làm giảm hấp thu sắt từ thực vật nếu uống cùng bữa ăn. Vì vậy, nhiều khuyến nghị cho rằng nên uống matcha cách bữa ăn khoảng 1–2 giờ.
Caffeine
Giống các loại trà khác, matcha chứa caffeine và có thể gây: mất ngủ, lo âu, tim nhanh… nếu uống quá nhiều.
Nguồn tham khảo:
- https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4102
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6402915/
FAQ: Một số câu hỏi phổ biến về bột matcha
- Bột matcha là gì?
Bột matcha là dạng bột trà xanh được nghiền mịn từ lá của cây trà Camellia sinensis, được trồng trong điều kiện che bóng trước khi thu hoạch. Khác với trà xanh pha nước, matcha được tiêu thụ trực tiếp ở dạng bột nên người uống hấp thu toàn bộ thành phần của lá trà. - Bột matcha và bột trà xanh có giống nhau không?
Matcha cũng là bột trà xanh, nhưng được sản xuất theo quy trình chuyên biệt. Lá trà dùng làm matcha thường được che bóng trước khi thu hoạch và nghiền rất mịn từ nguyên liệu tencha. Trong khi đó, nhiều loại bột trà xanh thông thường chỉ là lá trà sấy khô rồi nghiền. - Bột matcha có tác dụng gì?
Các nghiên cứu cho thấy bột matcha chứa nhiều hợp chất sinh học như catechin, L-theanine và caffeine. Những hợp chất này liên quan đến khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ tập trung và ảnh hưởng đến trạng thái tinh thần. Tuy nhiên, tác động cụ thể còn phụ thuộc vào lượng sử dụng và chế độ ăn uống tổng thể. - Uống matcha mỗi ngày có tốt không?
Người khỏe mạnh thường có thể uống matcha mỗi ngày với lượng vừa phải. Tuy nhiên, vì matcha chứa caffeine nên cần lưu ý tổng lượng caffeine tiêu thụ trong ngày và tránh uống quá gần giờ ngủ. - Bột matcha có giúp giảm cân không?
Một số nghiên cứu về trà xanh cho thấy catechin có thể hỗ trợ quá trình chuyển hóa năng lượng. Tuy nhiên, bột matcha không phải là phương pháp giảm cân độc lập và hiệu quả phụ thuộc vào chế độ ăn uống và lối sống tổng thể. - Bột matcha có chứa caffeine không?
Có. Matcha chứa caffeine tự nhiên từ lá trà. Vì người uống tiêu thụ trực tiếp cả lá trà ở dạng bột, lượng caffeine hấp thu có thể cao hơn so với trà xanh pha nước. - Bột matcha nên bảo quản như thế nào?
Matcha nên được bảo quản trong hộp kín, tránh ánh sáng, nhiệt và độ ẩm. Sau khi mở hộp, nên dùng trong thời gian tương đối ngắn để giữ được hương vị và màu sắc. - Bột matcha có màu gì?
Matcha chất lượng thường có màu xanh lá tươi hoặc xanh ngọc. Màu sắc này đến từ hàm lượng chlorophyll cao trong lá trà được trồng che bóng. - Matcha có nguồn gốc từ đâu?
Matcha có nguồn gốc từ truyền thống trà bột ở Trung Quốc thời nhà Tống, sau đó được phát triển mạnh trong văn hóa trà của Nhật Bản, đặc biệt trong nghi thức trà đạo. - Bột matcha có tốt hơn cà phê không?
Matcha và cà phê có cơ chế tác động khác nhau. Cà phê thường tạo cảm giác năng lượng nhanh, trong khi matcha có thể mang lại trạng thái tập trung ổn định hơn nhờ sự kết hợp giữa caffeine và L-theanine. - Bột matcha có vị như thế nào?
Matcha thường có vị umami nhẹ, hơi ngọt, kèm một chút đắng và hậu vị xanh của lá trà. Matcha chất lượng tốt thường có vị dịu và cân bằng hơn, ít gắt hoặc đắng. - Vì sao bột matcha thường có giá cao?
Giá của matcha thường cao hơn nhiều loại bột trà xanh khác do quy trình trồng trọt, thu hái và sản xuất phải kiểm soát rất kĩ, và năng xuất thấp.
Nguồn tham khảo chung:
- https://www.mdpi.com/1420-3049/26/1/85
- https://www.nccih.nih.gov/health/green-tea
